محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( شارح : مير محمد اكبر بن محمد شاه ارزانى )

360

مفرح القلوب ( شرح قانونچه ) ( فارسى )

ساخته باشند روده را بندند از دو جا : يكى نزديك به ناف و دوم به فاصلهء يك شبر آنچه نزديك ناف بندند ، بايد كه بسيار محكم نبود تا الم به طفل نرسد و بعده روده را به آهن تيز قطع كنند از ماوراى ربط ثانى به مقدار عرض دو سه انگشت از طرف ربط گذاشته . و بدانند كه اين چنين ربط محلين ، اگرچه مستعمل عوام نيست ، ليكن فوائد كثير دارد و در منع نتوء ناف مجرب . اما آنچه مروج و معمول است يك جا بستن است به فاصلهء چهار انگشت مضموم از ناف و بعده بريدن كما هو مشهور . اما از كتب بعض مجرّبين چنان معلوم شده كه چون از شبرى زياده قطع كنند آن طفل را قوت ماسكهء مثانه بيشتر بود و كميز بر خود كم كند و چون از شبرى كمتر قطع كنند كميز بر خود بسيار كند تا كه نيك بزرگ شود . و نيز به تجربه رسيده كه روده ناف را اگر از باد اخلاط نيك پاك نكنند با فشردن چنانچه گذشت و نيكو نه‌بندند در خصيهء زهار طفل باد پيدا شود و در مثانه و يا رحم و يا معده علت پديد آيد . و اگرچه از قانون و جز آن مستفاد مىشود كه رودهء ناف را نخست قطع بايد كرد ، بعده بايد بست ، ليكن احسن همان است كه گفته شد . و بر تقديرى كه اول قطع كنند ، زود بايد بست ، تا هواى خارجى از آن راه به شكم اندر نرود و ايذا نرساند . و بهترين خيوط جهت ربط رودهء ناف آن است كه از صوف باشد ، زيرا كه وى معين بر تجفيف است و زود بند مىكند . و بايد كه به نهج درشتى و سختى در رشته نبود ، تا ايذا ندهد ، لهذا گفته‌اند كه رشته سخت نشايد تافت و مع ذلك به روغن چرب بايد ساخت ، تا شائبهء اذيت نباشد و بعده قطع خرقه به روغن زيت آلوده بر آن نهند تا ناف را گرم دارد و سخت كند و از اصابت برد خارجى وقايت باشد . و اين خرقه اگر از كتان بود ، اعانت در تجفيف بيشتر كنند . و صواب آن است كه از عروق صفر و دم الاخوين و انزروت و كمون و اشنه و مر برابر بگيرند و باريك بسايند و بر ناف مقطوع بپاشند ، گاه گاه تا تجفيف و الزاق زود حاصل شود . و پاشيدن اين اشيا ، اگر قبل از ربط بود نيز روا است . طريق اصوب در غسل آن است كه سخت نمك سوده بر تمام بدن طفل نيك بپاشند و لحظه‌اى نيكو او را پيچيده دارند ، تا تن وى نمك خورده شود و عفونات كمتر قبول كند ، بعده در ظرفى گشاده او را غسل دهند و وقت غسل احتياط كنند كه آب در گوش نرود . و بايد كه اول به نمك آب بشويند بعده به آب شيرين نيم‌گرم و حين شستن به نمك آب احتياط كنند كه در دهن و بينى و چشم نيز نرسد و پس از غسل به پارچهء ملايم تن او را خشك كنند و در خرقه‌هاى نرم پيچند و گرمى بر تن او قريب به گرمى رحم نگاه دارند و به تدريج به هواى بيرونى معتاد گردانند . و بعض حذاق گفته‌اند كه نخست قدرى نمك سوده بر همه تن او رقيق بپاشند و همچنان ناشسته در خرقه پيچند و يك شبانروز يا بيشتر بدارند و بعده بشويند ، چه ، اين به تجربه معلوم شده كه اگر چنين كنند طفل را اعضا كمتر جوشش كند و كمتر عفونت پذيرد و بعد شستن به نمك آب بىآن كه نمك بر تن او پاشند بعده به آب فقط شستن كافى مىدانند . و اصلح آن است كه در نمك آب قدرى شادنه و قسط و سماق و حلبه و صعتر نيز بجوشانند كه خلط اين چيزها